Η ταξική αναμέτρηση του Δεκέμβρη

του Γιώργου Μιχαηλίδη

Εφτά δεκαετίες έχουν περάσει, όμως οι συζητήσεις γύρω απ’ αυτό που ήταν και σηματοδότησε ο Δεκέμβρης του 1944 συνεχίζουν με αμείωτο ενδιαφέρον και ένταση. Ορθώς, καθώς τα Δεκεμβριανά του 1944 αποτέλεσαν σημείο συμπύκνωσης και κορύφωσης των ταξικών αντιθέσεων που διαπερνούσαν την τότε ελληνική κοινωνία, αντιθέσεων τις οποίες είχε οξύνει και απογυμνώσει από κάθε προκάλυμμα ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η δε έκβαση της μάχης της Αθήνας καθόρισε την πολιτική πορεία της χώρας, τουλάχιστον για τις τρεις επόμενες δεκαετίες. Οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου σφραγίστηκαν και διαμόρφωσαν μεγάλο μέρος της ταυτότητάς τους από την εμπειρία του Δεκέμβρη και αντίστοιχα η εκάστοτε τοποθέτησή τους γύρω από τον Δεκέμβρη του 1944 φανερώνει και γενικότερα στοιχεία της πολιτικής τους ταυτότητας και στοχοθεσίας.

Καθόλου παράξενο. Έτσι συμβαίνει με όλα τα κορυφαία ιστορικά γεγονότα. Κι ο Δεκέμβρης, κορυφαία στιγμή ταξικής αναμέτρησης του 20ού αιώνα, συνεχίζει να εγείρει πάθη και πολιτικές αντιπαραθέσεις που περισσότερο αφορούν τη σύγχρονη πολιτική προοπτική παρά το πεδίο της ιστορίας του περασμένου αιώνα. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρηθεί να παρουσιαστεί η πορεία προς τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 1944 καθώς και τα βασικά στοιχεία που συντέλεσαν στη συγκεκριμένη ιστορική έκβαση.

Πού βρίσκονται λοιπόν οι ρίζες του Δεκέμβρη;

Τα Δεκεμβριανά (μέρος δεύτερο)

Ο εμφύλιος έχει αρχίσει. 

Το δεύτερο και τελευταίο μέρος του αφιερώματος στο Δεκέμβρη του 1944 με το φακό του Dmitri Kessel.

Στις 3 Δεκέμβρη συλλαλητήριο διαμαρτυρίας, για τη μονόπλευρη διάλυση του ΕΛΑΣ.

Ο κόσμος χτυπήθηκε δολοφονικά στο Σύνταγμα και υπήρξαν πολλοί νεκροί και τραυματίες.

Κηδεία με παλλαϊκή διαδήλωση την επόμενη. Νέα δολοφονικά χτυπήματα.

Στις 5 Δεκέμβρη και αφού οι διαδηλωτές χτυπιούνται για τρίτη συνεχόμενη μέρα, άνδρες του ΕΛΑΣ χτυπούν κι  αυτοί.

Μπαίνουν στο παιχνίδι με τανκς και οι Εγγλέζοι.

Τις επόμενες μέρες, χρησιμοποιούν και αεροπλάνα.

4 του Γενάρη, ο ΕΛΑΣ παίρνει εντολή να αποχωρήσει από την Αθήνα.

Ούτε μια φορά, στις 33 μέρες των μαχών, δεν συνήλθε η ΚΕ, ούτε καν το ΠΓ του ΚΚΕ.

(Γρηγόρης Φαράκος: Μαρτυρίες και Στοχασμοί)

Ο εμφύλιος είχε αρχίσει

Τα Δεκεμβριανά

Ένα φωτογραφικό αφιέρωμα στο Δεκέμβρη του 1944 με το φακό του Dmitri Kessel.

Γράφει ο Πέτρος Γαϊτάνος, το Νοέμβρη του 1994, στην εισαγωγή του Λευκώματος

"DMITRI KESSEL, ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ‘44", Εκδόσεις ΑΜΜΟΣ, 

Ο Dmitri Kessel γεννήθηκε στην Ουκρανία στις αρχές του αιώνα. Μετανάστευσε στην Αμερική το 1923 και εργάστηκε σαν φωτογράφος στο περιοδικό LIFE. Ταξίδεψε σ’ ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο και οι φωτογραφίες του –μολονότι προορίζονταν για ένα εφήμερο μέσο- άντεξαν στον χρόνο. Σήμερα ο Κέσελ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους φωτορεπόρτερ στον κόσμο. Η δουλειά του, κλασική πια, έχει παρουσιαστεί σε πολλά βιβλία. Οι φωτογραφίες όμως που ο Ντμίτρ Κέσελ έβγαλε στην Ελλάδα του 1944 έμειναν περισσότερο ανέκδοτες και παρουσιάζονται σήμερα για πρώτη φορά.

Τον Αύγουστο του 1994, πενήντα χρόνια μετά, ένας άλλος μεγάλος φωτογράφος του αιώνα μας, ο Ντέηβιντ Ντάνκαν, έφερε στην Αθήνα αυτό το πολύτιμο υλικό και μας το έδωσε λέγοντας. «Ο Ντμίτρ Κέσελ ήταν εδώ, κάτω από την Ακρόπολη, στις 3 Δεκεμβρίου 1944. Τότε που πολλά όνειρα έγιναν εφιάλτες και ο ηρωισμός, η αγωνία και το πάθος μάτωσαν αυτή την όμορφη χώρα. Σας στέλνει, μέσα απ’ την καρδιά του, όσα θραύσματα μάζεψε από εκείνα τα γεγονότα. Τη δική του φωτογραφική μαρτυρία».

Δεκέμβρης ’44: “Αυτά τα κόκκινα σημάδια είναι από αίμα…”

Του Τάσου Κατιντσάρου

Υπάρχουν σελίδες της σύγχρονης ιστορίας που καίνε… Υπάρχουν γεγονότα που δεν γίνονται λαϊκό ανάγνωσμα ούτε εικονογραφούνται σε περιοδικά ποικίλης ύλης… Υπάρχουν ταξικές συγκρούσεις όπου ήρωες είναι οι ίδιες οι λαϊκές μάζες και όχι «μυθικά» πρόσωπα…
Δεν είναι η επετειομανία της εποχής που μας αναγκάζει να σκύψουμε πάλι απάνω από τον Κόκκινο Δεκέμβρη του ’44. Είναι η θέλησή μας να συνεχίσουμε τον αγώνα για τη νικηφόρα επανάσταση που δεν θα χαθεί μέσα από νέες Βάρκιζες: γι’ αυτό είναι απαραίτητη η μάχη της μνήμης ενάντια στη λήθη, γι’ αυτό είναι απαραίτητη η επανασύνδεσή μας με τα κορυφαία γεγονότα του ελληνικού επαναστατικού κινήματος.

Το πλαίσιο

Αναμφισβήτητα, ο Δεκέμβρης του ’44, αποτελεί την πιο μεγάλη ιστορική στιγμή για το ελληνικό επαναστατικό κίνημα. Έχοντας διεξαγάγει έναν τιτάνιο τρίχρονο αγώνα ενάντια στους Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές και τα ντόπια στηρίγματά τους, ο ελληνικός λαός δεν δίστασε να σηκώσει το λάβαρο της επανάστασης πρώτος σ’ ολόκληρο τον κόσμο, προτού ακόμα τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Το Δεκέμβρη του ’44 τέθηκε το πρόβλημα που βάζει κάθε επανάσταση: Ποιος κυβερνάει ποιον; Σ’ αυτό το ερώτημα οι Έλληνες αγωνιστές απάντησαν με το αίμα τους.
Αυτή ήταν η κοινωνική επανάσταση που τόσο ήθελαν να ξεχάσουν οι επικεφαλής του λαϊκού κινήματος, η οποία μπήκε στην ημερήσια διάταξη στο τέλος του ’44.

Tα Δεκεμβριανά

Πέρασαν 68 χρόνια από το Δεκέμβρη του 1944, τα γεγονότα του οποίου σημάδεψαν την ιστορία του λαϊκοεπαναστατικού κινήματος της Ελλάδας. Την Κυριακή στις 3 του Δεκέμβρη ένα παλλαϊκό συλλαλητήριο του λαού της Αθήνας και του Πειραιά στην πλατεία Συντάγματος χτυπήθηκε με τα όπλα από τον τότε αστικό πολιτικό κόσμο και τους Αγγλους ιμπεριαλιστές συμμάχους του. 

Την ίδια μέρα, ο «Ριζοσπάστης» στην πρώτη σελίδα του είχε το σύνθημα: «Ολοι σήμερα στις 11 στο συλλαλητήριο του ΕΑΜ στο Σύνταγμα - Κάτω η κυβέρνηση του εμφυλίου πολέμου». Ενώ στη δεύτερη σελίδα του είχε τίτλο: «Ο παγκόσμιος Τύπος διαπιστώνει: Αποθρασυμένη η αντίδραση θέλει να επιβάλει με τη βία την εξουσία της».

Ετσι, λοιπόν, στις 3 του Δεκέμβρη του 1944, οι αστικές πολιτικές δυνάμεις, χρησιμοποιώντας τον ίδιο ένοπλο μηχανισμό (Αστυνομία, Τάγματα Ασφαλείας κλπ.), που στήριξε τη γερμανική κατοχή, άλλα δικά της ένοπλα τμήματα, όπως η Ορεινή Ταξιαρχία και ο Ιερός Λόχος, αλλά και ένοπλα τμήματα των Αγγλων, τους οποίους είχαν καλέσει ακριβώς γιατί χωρίς αυτούς δεν μπορούσαν να επιβάλουν την κυριαρχία τους στο λαό, επιδίωξαν να τσακίσουν το οργανωμένο λαϊκοαπελευθερωτικό κίνημα και την εμπροσθοφυλακή του, το ΚΚΕ και το ΕΑΜ, αλλά και τον ΕΛΑΣ.

Ο ηρωικός Δεκέμβρης του λαού γίνεται αντικείμενο αντικομμουνιστικής προπαγάνδας διαστρέβλωσης και αμαύρωσης της Ιστορίας του λαού μας από όψιμους δημοσιολόγους, καθηγητές δήθεν ιστορικούς, που την επιστήμη τους την ατιμάζουν ερμηνεύοντας τα γεγονότα από τη σκοπιά του κεφαλαίου και του αστικού πολιτικού κόσμου, που επίσης ατίμασε το λαό, παραδίδοντάς τον στους Γερμανούς κατακτητές στα 1941, και υπηρετώντας τους κατακτητές με κάθε τρόπο, ακόμη και σφάζοντας, δολοφονώντας, ή στέλνοντας στο εκτελεστικό απόσπασμα λαϊκές δυνάμεις που αντιστέκονταν. Τα αστικά επιτελεία νομίζουν πως έτσι θα ξεκάνουν από τη λαϊκή μνήμη μια λαμπρή στιγμή ανυπόταχτης απόφασης του λαού. Είναι γελασμένοι. Ο,τι και αν πασχίζουν η ίδια η ιστορία είναι ενάντιά τους. Γιατί είναι οι λαοί που από την ιστορία τους διδάσκονται πως μπροστά στην υποταγή τους μονόδρομος είναι η πάλη με όλα τα μέσα ενάντια στους κυρίαρχους. Αυτό φοβούνται οι αστοί γι' αυτό επιστρατεύουν τους διάφορους σε διατεταγμένη υπηρεσία, αντιστόρητους. `Η να το πούμε πιο σωστά. Την πραγματική Iστορία τη γράφουν οι λαοί με τη δράση τους. Και οι αστοί φοβούνται τους λαούς γι' αυτό πασχίζουν με τους δικούς τους επιστήμονες, διαστρεβλώνοντας την Ιστορία, ιδιαίτερα μετά την αντεπανάσταση, να τους κρατούν υποταγμένους. Αλλά θα 'ρθει η ώρα να το πληρώσουν. Ηδη το σύστημά τους είναι ιστορικά ξεπερασμένο. Ο «νεκροθάφτης» τους που οι ίδιοι δημιούργησαν θα τους στείλει αργά ή γρήγορα εκεί που ανήκουν. Στο παρελθόν της Ιστορίας της ανθρωπότητας.

Εικόνα από τον Δεκέμβρη του '44

Τα Δεκεμβριανά του ΄44: ντοκιμαντέρ

Δεκεμβριανά '44: Όταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει, ή τις αλυσίδες ή τα όπλα

3 Δεκέμβρη 1944: ξεκινούν τα Δεκεμβριανά 

Η εξέγερση του Δεκέμβρη του ’44

Από το site της ΔΕΑ

Η  εξέγερση του Δεκέμβρη του 1944 στην Αθήνα, οι νεκροί διαδηλωτές, οι 33 μέρες των μαχών, η επικράτηση της αστικής-κυβερνητικής πλευράς χάρη στη βοήθεια των στρατευμάτων του αγγλικού ιμπεριαλισμού  και  η υπογραφή, από μεριάς ΕΑΜ-ΚΚΕ, της περιβόητης «συμφωνίας της Βάρκιζας» (12/2/1945), αποτέλεσαν τον πρώτο γύρο του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα. Ήταν ένας πόλεμος ταξικός που προετοιμαζόταν αρκετούς μήνες πριν (τουλάχιστον από την πλευρά των αστών και των «συμμάχων» Αγγλων ιμπεριαλιστών) και η έκβασή του ήταν καθοριστική για τις μετέπειτα κοινωνικές εξελίξεις στην Ελλάδα.   Της Κατερίνας Παρδάλη Τ ην Παρασκευή 1/12/1944 η κυβέρνηση υπό τον πρωθυπουργό Γ.Παπανδρέου (παππού του σημερινού), με τη σύμφωνη γνώμη του Βρετανού αντιστράτηγου Ρόναλντ Σκόμπι, διέταξε την αποστράτευση των αξιωματικών και ανδρών της «Ελληνικής Αντιστάσεως». Αποφάσισαν δηλαδή τον αφοπλισμό και τη διάλυση του ΕΛΑΣ. Η προκλητική αυτή απόφαση προκάλεσε την παραίτηση των υπουργών του ΕΑΜ από την κυβέρνηση.